Φανταστείτε μια εποχή τόσο ζεστή, ώστε σε ολόκληρη τη Γη να μην υπάρχει ούτε ένα παγάκι. Τα υποτροπικά δάση απλώνονται μέχρι τις βόρειες περιοχές και τα ποικιλόθερμα είδη φτάνουν σε αδιανόητα μεγέθη. Σε αυτή την εποχή, σε κάθε σας βήμα παραμονεύουν ζώα όπως το τρομερό Titanoboa, το μεγαλύτερο φίδι που έζησε ποτέ, το οποίο έφτανε μέχρι και τα 13 m μήκος και τον ένα τόνο σε βάρος (Head et al., 2009). Αυτή η εποχή ονομάζεται PETM (Paleocene-Eocene Thermal Maximum ή Θερμικό Μέγιστο Παλαιόκαινου–Ηώκαινου, 56 εκατομμύρια χρόνια πριν) και αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα απότομης κλιματικής αλλαγής που έχει γνωρίσει ποτέ η Γη.
Η Γη της αρχής του Ηώκαινου αρχίζει να μοιάζει με την σημερινή Γη, όμως με μερικές ουσιώδεις διαφορές. Ο Ατλαντικός ωκεανός είναι αρκετά μικρότερος, καθώς από τον σημερινό μας χωρίζουν 56 εκατομμύρια χρόνια διεύρυνσης (seafloor spreading). Η Ινδία δεν έχει ακόμη συγκρουστεί με την Ασία, ώστε να σχηματίσει τα Ιμαλάια. Είναι ακόμη ένα μεγάλο νησί. Το πέρασμα του Drake δεν έχει ανοίξει, έτσι η Νότια Αμερική είναι ενωμένη με την Ανταρκτική και ως αποτέλεσμα δεν έχουμε το Ανταρκτικό περιπολικό ρεύμα (ACC), το ισχυρότερο ρεύμα στον κόσμο, το οποίο απομονώνει σήμερα την Ανταρκτική από τα θερμά ρεύματα (Barker & Thomas, 2004; Xu et al., 2020). Ο Παναμάς δεν έχει κλείσει επιτρέποντας την επικοινωνία μεταξύ Ειρηνικού και Ατλαντικού, με σημαντικές επιπτώσεις στην ωκεάνια κυκλοφορία, στην μεταφορά θερμότητας και θρεπτικών συστατικών (Haug & Tiedemann, 1998). Η Αλπική ορογένεση δεν έχει ακόμη ξεκινήσει και όλη η νοτιοανατολική Ευρώπη και η Μέση Ανατολή είναι μια ρηχή θάλασσα.
Όσο για την ζωή, αυτή έχει μόλις ανακάμψει από την μεγάλη σύγκρουση του 66 Ma. Τα είδη που επιβίωσαν από τον όλεθρο άρχισαν να εξακτινώνονται εξελικτικά, ειδικά τα θηλαστικά, τα οποία έχουν ξεκινήσει έντονη εξελικτική διαφοροποίηση (diversification), εκμεταλευόμενα το κενό που άφησαν πίσω τους οι δεινόσαυροι (Stanley & Lucjaz, 2015, p. 434). Έχουμε μπει για τα καλά στην εποχή των θηλαστικών. Όσον αφορά τα φυτά, το σοκ της καταστροφής έδωσε χώρο στα ανθοφόρα φυτά (αγγειόσπερμα), τα οποία άρχισαν να εξαπλώνονται και να διαφοροποιούνται ραγδαία, γεμίζοντας τις πεδιάδες και τα δάση με χρώμα (Stanley & Lucjaz, 2015, p. 434).
Στην θαλάσσια περιοχή Walvis Ridge, ανοιχτά της Ανγκόλας, έγιναν έξι γεωτρήσεις στον πυθμένα της θάλασσας τo 2003 με σκοπό την μελέτη του PETM. Στα 140.2 m σύνθετου βάθους (mcd), οι επιστήμονες εντόπισαν μια απότομη αλλαγή στο ίζημα: από νανοαπολιθωματικό ίζημα (nannofossil ooze) σε σκούρο ερυθρό άργιλο με αιματίτη και τέφρα (Zachos et al., 2004). Η βιοαναμόχλευση (bioturbation) είναι σχεδόν απούσα στα πρώτα 10 cm πάνω από την επαφή και στη συνέχεια αυξάνεται καθώς το ίζημα μεταβαίνει ξανά σε νανοαπολιθωματικό προς τα πάνω.
Barker, P. F., & Thomas, E. (2004). Origin, signature and palaeoclimatic influence of the Antarctic Circumpolar Current. Earth-Science Reviews, 66(1–2), 143–162. https://doi.org/10.1016/j.earscirev.2003.10.003
Haug, G. H., & Tiedemann, R. (1998). Effect of the formation of the Isthmus of Panama on Atlantic Ocean thermohaline circulation. Nature, 393, 673–676. https://doi.org/10.1038/31447
Head, J. J., Bloch, J. I., Hastings, A. K., Bourque, J. R., Cadena, E. A., Herrera, F. A., Polly, P. D., & Jaramillo, C. A. (2009). Giant boid snake from the Palaeocene neotropics reveals hotter past equatorial temperatures. Nature, 457(7230), 715–717. https://doi.org/10.1038/nature07671
Scotese, C. R., Vérard, C., Burgener, L., Elling, R. P., & Kocsis, Á. T. (2024). Mollweide paleographic map of Earth, 60 Ma (Selandian Age) [Image]. Wikimedia Commons. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mollweide_Paleographic_Map_of_Earth,_60_Ma_(Selandian_Age).png
Stanley, S. M., & Lucjaz, J. A. (2015). Earth system history (4th ed.). W. H. Freeman and Company.
Xu, X., Chassignet, E. P., Firing, Y. L., & Donohue, K. (2020). Antarctic Circumpolar Current transport through Drake Passage: What can we learn from comparing high-resolution model results to observations?. Journal of Geophysical Research: Oceans, 125, e2020JC016365. https://doi.org/10.1029/2020JC016365
Zachos, J.C., Kroon, D., Blum, P., et al., 2004 Proceedings of the Ocean Drilling Program, Initial Reports Volume 208
Zachos, J. C., Röhl, U., Schellenberg, S. A., Sluijs, A., Hodell, D. A., Kelly, D. C., Thomas, E., Nicolo, M. J., Raffi, I., Lourens, L. J., McCarren, H., & Kroon, D. (2005). Rapid acidification of the ocean during the Paleocene–Eocene Thermal Maximum. Science, 308(5728), 1611–1615. https://doi.org/10.1126/science.1109004