Το 2024 ανακάλυψα στο Amazon την αυτοβιογραφία του Gene Kranz, του «Τιτάνα» της NASA: του ανθρώπου που, με μια χούφτα συνεργάτες, μετέτρεψε ένα άδειο δωμάτιο στο πρώτο διαστημικό κέντρο ελέγχου του δυτικού κόσμου.
Μου πήρε περισσότερο από έναν χρόνο να το διαβάσω, παρότι είναι σχετικά μικρό βιβλίο, κυρίως επειδή είναι αρκετά τεχνικό και σε κουράζει. Γι’ αυτό θα το πρότεινα σε μορφή audiobook (γενικά οι αυτοβιογραφίες θεωρώ πως είναι καλύτερο να ακούγονται παρά να διαβάζονται). Έχω πάντα τη συνήθεια να υπογραμμίζω και να κρατώ σημειώσεις, αυτή τη φορά, όμως, είχα τόσα πολλά να σημειώσω, σχεδόν κάθε σελίδα έκρυβε κι ένα δίδαγμα.
Παρακάτω παραθέτω αποσπάσματα από το βιβλίο, μεταφρασμένα από εμένα, και ακολουθεί το προσωπικό μου σχόλιο.
σελ 12 (για το Apollo 13): Για άλλη μια φορά η τεχνολογία μας "πούλησε". Δεν είχαμε προβλέψει πίσω στην Γη αυτό που συνέβη. Δεν περιμέναμε αυτό που συνέβη. Για την ακρίβεια θα περνούσαν ώρες πριν κατανοήσουμε τι ακριβώς είχε συμβεί. Αυτή την φορά υπήρχε κάτι διαφορετικό. Μπορούσαμε να κερδίσουμε χρόνο. Ό,τι δεν μπορούσαμε να καταφέρουμε μέσω της τεχνολογίας, των διαδικασιών και των εγχειριδίων, μπορούσαμε να το διαχειριστούμε αντλώντας από μια ανεκτίμητη δεξαμενή εμπειρίας, συσσωρευμένη από σχεδόν μια δεκαετία διαστημικών αποστολών. Δύο εφόδια είχαμε: χρόνο και εμπειρία. Ο όρος που χρησιμοποιήσαμε ήταν "παράκαμψη"-επιλογές, άλλοι τρόποι να κάνουμε πράγματα, λύσεις σε προβλήματα που δεν αναφέρονταν σε εγχειρίδια και διαγράμματα. Αυτοί οι τρεις αστροναύτες ήταν πέρα από την ανθρώπινη φυσική επαφή, όχι όμως πέρα από την ανθρώπινη φαντασία, την εφευρετικότητα και από το σλόγκαν μας "η αποτυχία δεν είναι επιλογή".
σελ 16 (για τον Σπούτνικ): Οι απόηχοι της μικροσκοπικής σφαίρας, που μετέδιδε εκείνα τα "beep beep" καθώς πετούσε ανενόχλητη στο διάστημα έφτασαν πολύ μακριά. Ανάμεσα σε άλλα, θα πυροδοτούσε την χρηματοδότηση ενός μεγάλου εκπαιδευτικού προγράμματος, του "National Defence Education Act", που στόχο είχε την καλύτερη διδασκαλία των μαθηματικών, των θετικών επιστημών και των ξένων γλωσσών στα παιδιά όλης της χώρας. Ένας κοιμόμενος γίγαντας μόλις ξυπνούσε.
Σχόλιο: Κάποτε η Αμερική ήταν σπουδαία χώρα, άξια να την μιμηθεί κανείς. Το γιγάντιο εκπαιδευτικό αυτό πρόγραμμα δεν τροφοδότησε με ταλέντα μονάχα την NASA. Τα παιδιά αυτού του προγράμματος ήταν αυτά που στην δυτική ακτή των ΗΠΑ, την δεκαετία του 70, ξεκίνησαν από τα γκαράζ των σπιτιών τους τις τεχνολογικές εταιρίες που άλλαξαν τον κόσμο.
σελίδες 28-32:Στις 21 Νοεμβρίου 1960 ο πύραυλος Mercury-Redstone 1 σηκώθηκε μερικά εκατοστά κατά την εκτόξευση, ο κινητήρας έσβησε και ο πύραυλος ξαναέκατσε όρθιος στην εξέδρα. Λίγα δευτερόλεπτα μετά, το πάνω μέρος (escape rocket) αποχωρίστηκε, σηκώθηκε ένα χιλιόμετρο στον αέρα και έπεσε 370 μέτρα μακριά. Ο πύραυλος συνέχισε να στέκει όρθιος στην εξέδρα. Τότε οι τεχνικοί άρχισαν να προτείνουν διάφορες τρελές ιδέες, ένας μάλιστα πρότεινε να τον πυροβολήσουν με ένα τυφέκιο για να αποσυμπιεστούν οι δεξαμενές καυσίμου. Τότε ο επί κεφαλής, Kraft είπε: "Αν δεν ξέρετε τι να κάνετε, δεν θα κάνετε τίποτα!"
Σχόλιο: Η δράση χωρίς γνώση οδηγεί σε μεγαλύτερα προβλήματα από την αδράνεια.
σελίδα 38 (για την πρώτη ομάδα εξομοίωσης):Σκοπός του SimSup (ομάδα εξομοίωσης), ήταν να δοκιμάσει την κρίση του κάθε ατόμου ξεχωριστά και την ικανότητα όλης της ομάδας συλλογικά. Πόσο γρήγορα θα αναγνώριζαν και θα έλυναν προβλήματα. Πόσο καλά ανταποκρίνονταν οι κανόνες που είχαμε θέσει και οι διαδικασίες. Ήμασταν έτοιμοι;
Σχόλιο: Εκπαιδεύσου όπως ακριβώς πολεμάς. Χωρίς εκπτώσεις.
σελίδα 59 (για την διαφορά μηχανικού-χειριστή): Η διαφορά ήταν τεράστια. Ένας μηχανικός μπορεί να εξηγήσει πως λειτουργεί ένα σύστημα, όμως ένας χειριστής πρέπει να γνωρίζει ότι ξέρει ο μηχανικός και έπειτα να γνωρίζει πως τα συστήματα "δένουν" μαζί και οδηγούν την αποστολή σε επιτυχία. Αν τα συστήματα καταρρεύσουν, ο χειριστής οφείλει να λάβει γρήγορες αποφάσεις για να τα επισκευάσει ή να τα παρακάμψει ώστε η αποστολή να συνεχίσει.
Σχόλιο: Οι μηχανικοί πρέπει να εκπαιδεύουν συνεχώς τους χειριστές. Ο χειριστής έχει συνδυαστικά το βάρος της γνώσης και της απόφασης.
σελίδα 73 (για τις ψευδαισθήσεις του ηγέτη):Αν έχεις ελλείψεις κατά την απογείωση, μην περιμένεις ότι θα λάβεις καλύτερες, αξιόπιστες πληροφορίες κατά την διάρκεια της αποστολής.
Σχόλιο: Η εντροπία αυξάνεται. Από την στιγμή που η αποστολή θα ξεκινήσει, τα πράγματα μπορούν να πάνε μόνο χειρότερα. Έτσι λειτουργεί η θερμοδυναμική. Μερικές φορές θα χειροτερεύσουν απότομα.
σελίδα 76 (για την δοκιμαστική πτήση του John Glenn): Η ομάδα κατάφερε να έχει πλήρη εικόνα ενός διαστημοπλοίου, το οποίο ταξίδευε με πέντε μίλια το δευτερόλεπτο, με την βοήθεια ενός δικτύου τηλετύπων χαμηλής ταχύτητας. Δεν είναι ο εξοπλισμός που κερδίζει τις μάχες, είναι η ποιότητα και η αποφασιστικότητα των ανθρώπων, οι οποίοι πολεμούν για έναν σκοπό στον οποίον πιστεύουν.
Σχόλιο: "Οι πόλεμοι διεξάγονται με μέσα, αλλά κερδίζονται από άνδρες." στρατηγός Γ. Πάττον. Η Ελλάδα το 2023 δεν κατάφερε να έχει πλήρη εικόνα για δύο τρένα με ταχύτητες απείρως μικρότερες από αυτές που έστειλαν το 1962 τον John Glenn στο διάστημα.
σελίδα 79 (για το πόσες γνώμες πρέπει να ζητάς):Οι ιατρικοί έλεγχοι του αστροναύτη Slayton έδειξαν ένα εύρημα στον χτύπο της καρδιάς και υπήρχε διαφωνία για το αν έπρεπε να καθηλωθεί ή να πετάξει την επόμενη αποστολή. Ο James Webb ρώτησε την γνώμη των ιατρών της NASA, οι οποίοι έδωσαν το OK. Όμως ήθελε να είναι σίγουρος και ρώτησε και τρεις πολίτες γιατρούς, οι οποίοι του είπαν ότι δεν έπρεπε να πετάξει. Τελικά ο Slayton δεν είχε τίποτα. Λέει ο Kranz: "Ηθικό δίδαγμα. Αν ρωτήσεις αρκετούς ανθρώπους θα βρεις πάντα τον έναν που θα διαφωνεί με την πλειοψηφία και θα δώσει στον ευθυνόφοβο μια εύκολη έξοδο."
Σχόλιο: Το "να πάρουμε και μια δεύτερη γνώμη" είναι πράξη σύνεσης. Το "να πάρουμε και μια έκτη γνώμη" είναι πράξη ευθυνοφοβίας.
σελίδα 81 (για την επιλογή τοποθεσίας του νέου κέντρου ελέγχου): Ένας βασικός παράγοντας που καθόρισε την επιλογή της τοποθεσίας ήταν η εγγύτητα σε κολέγια και πανεπιστήμια, σε δεξαμενές δηλαδή ταλέντων από τα οποία θα μπορούσαμε να στρατολογήσουμε νέους μηχανικούς και επιστήμονες.
Σχόλιο: Στην Ελλάδα η συνεργασία κρατικής υπηρεσίας (όπως στην προκειμένη περίπτωση η NASA) με πανεπιστήμια είναι επιστημονική φαντασία.
σελίδα 91: Για άλλη μια φορά ήμασταν τυχεροί, όμως η τύχη δεν έχει θέση στο διαστημικό πρόγραμμα.
Σχόλιο: Η τύχη δεν έχει πουθενά θέση, όχι μόνο στο διαστημικό πρόγραμμα, γιατί την τύχη ακολουθεί η δίδυμη αδελφή της, η ατυχία.
σελίδα 93 (για τον διάσημο λόγο του Κένεντυ): Τα λόγια του Κένεντυ θα αντηχούσαν στις δεκαετίες, και εμείς, μαζί με την υπόλοιπη χώρα, αντιληφθήκαμε ότι ένας ευγενής σκοπός φέρνει στην επιφάνεια τις καλύτερες ποιότητες ενός έθνους.
σελίδα 121 (για την εκπαίδευση των ελεγκτών): Οι ελεγκτές εκτελούσαν ασκήσεις με δεμένα μάτια. Καθισμένοι στο cockpit, έφταναν με τα χέρια τους τον κάθε διακόπτη και εκτελούσαν όλες τις διαδικασίες, μέχρι να έχουν κατανοήσει πλήρως πως ήταν η κάθε ενέργεια του πληρώματος.
Επεξήγηση: Έβαζαν τους ελεγκτές εδάφους στο cockpit του διαστημοπλοίου και εκτελούσαν όλες τις διαδικασίες μέχρι να τις κάνουν μηχανικά, ώστε να βλέπουν την κάθε κατάσταση μέσα από τα μάτια του αστροναύτη.
σελίδα 174: Το πλήρωμα αντέδρασε όπως είχε εκπαιδευτεί. Αντέδρασε λάθος γιατί είχε εκπαιδευτεί λάθος.
σελίδα 175: Περιτρυγυριζόμουν από έξυπνους ανθρώπους και βασιζόμουν σε αυτούς. Πάντα να προσλαμβάνεις ανθρώπους εξυπνότερους και καλύτερους από εσένα και να μαθαίνεις μαζί τους.
Σχόλιο: 1. Η τεχνολογία δεν είναι δεδομένη. Μην την θεωρείς δεδομένη γιατί όταν την χάσεις θα χαθείς και εσύ μαζί της. Να έχεις πάντα ένα σχέδιο Β για την στιγμή που η αναποδιά θα σε γυρίσει 30 χρόνια πίσω.
2. Το δεύτερο εφόδιο που έχεις είναι η εμπειρία. Θα υπάρξουν προβλήματα που κανένα εγχειρίδιο δεν περιγράφει, που κανείς δεν έχει αντιμετωπίσει ξανά. Εκεί χρειάζεται κάποιος με γκρίζους κροτάφους.